فیدیۆ
نوێ ترین بەرھەمی سامی یوسف به‌ زمانی كوردی 2016

نوێ ترین بەرھەمی ئەحسەن حەسەن ٢٠١٥

یادەوەری بەفر بەشی دووه‌م ژيانى (مامۆستا ملا ابراهیم عبدالرحیم دەڵەمەری)
قورئانی پیرۆز
کاتەکانی بانگ
قورئانی پیرۆز بە دەنگی چەند قورئان خوێنێک
تەفسیری ھەمو قورئانی پیرۆز بە کوردی
کاروانی شه‌هیدان

توحفه‌ي‌ ژياني‌ ماموستا مه‌لا ئه‌حمه‌د
رۆژنامه‌ی باسك
#12
5/1/2013
خوێندنه‌وه‌


ئه‌رشیف
توحفه‌ي‌ ژياني‌ ماموستا مه‌لا ئه‌حمه‌د
25/1/2014

ئێمه‌ی‌ كوردی‌ موسڵمان شانازی‌ به‌وه‌وه‌ ده‌كه‌ین كه‌ ئیسلام كیانێكی‌ بۆ دروست كردین كه‌ هه‌موو بواره‌كانی‌ (میلله‌ت) بوونی‌ گرته‌وه‌، واته‌ ئێمه‌ له‌پێش ئیسلامدا به‌ پێی‌ مێژوو (1000) ساڵ ده‌بوو كه‌ وه‌ك میلله‌ت و نه‌ته‌وه‌و كیانێكی‌ سه‌ربه‌خۆ كه‌ پێی‌ بناسرێینه‌وه‌ نه‌مان مابوو، به‌ڵام كه‌ ئیسلام هات و پرشنگی‌ خۆی‌ له‌ ڕێگه‌ی‌ فتوحاته‌وه‌ گه‌یانده‌ مه‌مله‌كه‌تی‌ سڕاوه‌ی‌ (ئێمه‌) له‌ (ئێمه‌).! سه‌ر له‌ نوێ شه‌ره‌فی‌ بوونمانی‌ بۆ گه‌ڕاندینه‌وه‌، له‌ دوای‌ ئه‌وه‌ش خه‌ڵكانی‌ ئێمه‌ وه‌ك ئه‌مه‌ك ناس بووینه‌ شوێن كه‌وته‌و سه‌ربازو داعیی‌ و جه‌نگاوه‌ریی‌ و له‌ته‌واوی‌ كایه‌كانی‌ ژیاندا به‌ باڵای‌ خۆمانمان بڕی‌..
یه‌كێك له‌و ڕێگایانه‌ی‌ كه‌ كورد مونه‌وه‌ر بوو لێی‌ یه‌وه‌ ڕێگه‌ی‌ زانست خوازی‌ بوو... گه‌وره‌ بیریاری‌ كورد مامۆستا مه‌سعود محمدی‌ جه‌لی‌ زاده‌ ده‌ڵێ (به‌ر له‌وه‌ی‌ كه‌ له‌ مۆسكۆ یان له‌ له‌نده‌ن دوكتۆرا بدرێت به‌ كوردێكی‌ (سلێمانی‌ یان ماردین یان موكریانی‌) ئیسلام پێش (1400) له‌ دوورترین كوێره‌ دێ ئیجازه‌ی‌ عیلمی‌ داوه‌ به‌ كورد)
له‌ مێژووی‌ دوورو نزیكدا له‌م ڕووه‌وه‌ كه‌ باسمان لێ كرد ڕه‌وڕه‌وه‌ی‌ زانست و زانیاری‌ چه‌نده‌ها قۆناغی‌ بڕیوه‌و چه‌ندین زاناو بانگخوازی‌ زانست و ئاین خوازی‌ تیادا هه‌ڵكه‌وتووه‌و هه‌شیان بووه‌ چه‌ندین نموونه‌ی‌ مه‌دره‌سه‌ی‌ زانست خوازی‌ و فێركاری‌ ئاوه‌دان كردووه‌ته‌وه‌، هه‌شیان بووه‌ چه‌ندین به‌رهه‌می‌ نووسینی‌ له‌و بواره‌ كردۆته‌وه‌، هه‌شیان بووه‌ وه‌ك موجته‌هید له‌ بواره‌كانی‌ فیقهی‌ ژیاندا بۆ سه‌رده‌می‌ خۆی‌ ئیتجتیهادو ڕوونكردنه‌وه‌و ڕێنومایی‌ هه‌بووه‌ بۆ موسڵمانان.
یه‌كێك له‌و زانا بیرمه‌ندو خاوه‌ن خوێندنه‌وه‌ی‌ خۆی‌ له‌ فیقهی‌ ژیاندا ئیجتیهاد كارو فه‌توای‌ دروست بۆ كێشه‌ هه‌نووكه‌ییه‌كان مامۆستا مه‌لا ئه‌حمه‌د كاكه‌ محموده‌ "ڕه‌حمه‌تی‌ خوای‌ لێبێت". هه‌ر بۆیه‌ لێره‌دا حه‌زمان كرد تیشكێك بخه‌ینه‌ سه‌ر قۆناغه‌ گرنگه‌كانی‌ ژیانی‌ ئه‌و زاته‌ موباره‌كه‌وه‌. ئه‌وانه‌ی‌ كه‌ به‌ڕاستی‌ میراتگری‌ پێغه‌مبه‌ری‌ خوان له‌ ژیانیاندا زانیویانه‌ ئه‌ركی‌ سه‌رشانیان وه‌ك ئه‌وه‌ی‌ كه‌ سوننه‌تی‌ پێغه‌مبه‌ری‌ خوایه‌و زاتی‌ موباره‌كی‌ پێڕه‌وی‌ كردووه‌ ئه‌مانیش پیایدا بڕوَن.
مامۆستا مه‌لا ئه‌حمه‌د كاتێ‌ ته‌مه‌نی‌ لاوێتی‌ له‌ حوجره‌وه‌ رێكده‌خات و له‌ سه‌رده‌ستی‌ مامۆستا مه‌لا عوسمانی‌ ڕه‌حمه‌تی‌ شێخی‌ ده‌عوه‌و موجاهیدین په‌روه‌رده‌ ده‌بێت و پێده‌گات و دێته‌ ناو گۆڕه‌پانی‌ كۆمه‌ڵگاوه‌و بڕیار ده‌دات به‌ پێی‌ سوننه‌تی‌ پێغه‌مبه‌ری‌ خوا  هه‌نگاو هه‌ڵبنێ، هه‌ر بۆیه‌ كه‌ ده‌بینێت به‌هۆی‌ ئه‌و بیره‌ سیكۆلاره‌وه‌ كه‌ هێنراوه‌ته‌ ناوه‌وه‌و گه‌نجان و لاوانمان سه‌رگه‌ردان و له‌ ڕێگا لادراوون ، له‌ ڕێگه‌ی‌ مینبه‌ری‌ پێغه‌مبه‌ری‌ خواوه‌ له‌و مزگه‌وتانه‌ی‌ كه‌ به‌ڕێزی‌ تیایاندا وتار خوێن بووه‌ ده‌ست ده‌كات به‌ هۆشیار كردنه‌وه‌ی‌ لاوان و بانگ كردنه‌وه‌یان بۆ خواناسین و ئاین ناسی‌ و پاشان له‌وه‌ش زیاتر كاتێ بارو دۆخه‌كه‌ی‌ كوردستان ئه‌وه‌ ده‌خوازێ‌ له‌میراتگرانی‌ پێغه‌مبه‌ری‌ خوا  له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌و ته‌وژمه‌ بێ باوه‌ڕی‌ یه‌ بووه‌ستن و له‌به‌رامبه‌ریدا ڕابوونێكی‌ ئیسلامی‌ دروست بكه‌ن، به‌ڕێزیان یه‌كێك ده‌بێت له‌و سه‌ربازه‌ خۆ نه‌ویستانه‌ی‌ كه‌ لێبڕاوانه‌ بازووی‌ لێ هه‌ڵده‌كات و جگه‌ له‌ ڕێگه‌ی‌ وتاره‌كانییه‌وه‌ قه‌ڵه‌میش ده‌گرێته‌ ده‌ست و قۆناغ به‌ قۆناغ له‌گه‌ڵ خواستی‌ بارودۆخه‌كه‌ ده‌ست ده‌كات به‌ نوسین و سه‌ره‌تا له‌ ساڵه‌كانی‌ (1977)ی‌ زایینیدا له‌سه‌ر بوونی‌ خوا نامیله‌كه‌یه‌كی‌ به‌ناوی‌ (خوا له‌ ڕوانگه‌ی‌ زانیاری‌ یه‌وه‌) له‌ عه‌ره‌بی‌ یه‌وه‌ كرده‌ كوردیی و به‌ چاپی‌ گه‌یاند كه‌ تیایدا سه‌لماندنی‌ بوونی‌ خوا له‌ ڕوانگه‌ی‌ زانیاریی‌ و بیردۆزو داهێنراوه‌كانی‌ بواری‌ زانستی‌ یه‌وه‌ كه‌ ئه‌و ده‌م بێ باوه‌ڕان ده‌میان له‌ كوتانی‌ نه‌بوونی‌ خوا ده‌كردو پاساوی‌ قسه‌شیان به‌ دنیای‌ زانستیی‌ و پێشكه‌وتنی‌ مادیه‌ت و پشت كردنه‌ دونیای‌ غه‌یبیان ده‌خواست.
پاش ئه‌وه‌ش گوڵبژێرێكی‌ (وته‌ی‌ زاناكان و باوه‌ڕ به‌ خوا)ی‌ كۆكرده‌وه‌و له‌ساڵی‌ (1978)دا به‌ شێوه‌ی‌ نامیلكه‌یه‌كی‌ خنجیلانه‌ خسته‌ بازاڕه‌وه‌ كه‌ تیایدا ڕاستی‌ بێ باوه‌ڕانی‌ به‌وه‌ خاوكرده‌وه‌ كه‌ له‌سه‌ر زمانی‌ گه‌وره‌ زاناكانی‌ ڕۆژئاوا به‌ وته‌ كاریگه‌ره‌كانیان باس له‌بوونی‌ خوایان ده‌كرد كه‌ له‌ ئه‌نجامی‌ تاقیكردنه‌وه‌ له‌ بواره‌كانی‌ خۆیاندا كه‌ كاریان له‌سه‌ر كردووه‌ گه‌یشتبوونه‌ ئه‌نجامی‌ ڕاستی‌ بوونی‌ خوا، كاتێ ئه‌و ململانێیه‌ له‌ نێوان هه‌ڵگرانی‌  بێ باوه‌ڕیی‌ و یاخی‌ بوون سه‌ره‌نجامێكی‌ لێ كه‌وته‌وه‌و فیتره‌تی‌ خه‌ڵكی‌ ده‌رون پاكی‌ كوردستان نه‌بوونی‌ خواو كردگارێكیان پێ قه‌بوڵ نه‌كراو به‌وه‌ش سه‌ركه‌وتنی‌ یه‌كه‌م قۆناغ به‌سه‌ربازانی‌ ڕابوون كه‌وت، پاش ئه‌وه‌ ناتۆره‌ی‌ تر له‌ لایه‌ن به‌رامبه‌ره‌وه‌ به‌رز كرایه‌وه‌ وه‌ك (ئاین كۆنه‌په‌رستییه‌و كۆت كردنه‌ ده‌ست و پێی‌ مرۆڤه‌و چه‌وسانه‌وه‌یه‌كی‌ له‌به‌رده‌م ئاغاوات و سته‌م كاران داو، دین ئافره‌ت كوَیله‌ ده‌كات و له‌ مافه‌ مرۆییه‌كان بێ به‌شی‌ ده‌كات) هه‌ر بۆیه‌ مامۆستای‌ ڕه‌حمه‌تی‌ له‌ ساڵی‌ (1983)دا كتێبی‌ ناوازه‌ی‌ (سه‌ربه‌ستی‌ له‌ ئیسلام) دا نووسی‌ و ته‌واوی‌ ئه‌و بۆ چوونه‌ چه‌وتانه‌ی‌ به‌ر په‌رچ دایه‌وه‌و ماف و سه‌ربه‌ستی‌ و ژیانی‌ ئاسوده‌یی‌ له‌ ڕێگای‌ دینه‌وه‌ كه‌ ئیسلامه‌ خسته‌ ڕوو خۆشبه‌ختانه‌ش هه‌ر له‌و ساڵه‌دا بۆ جاری‌ دووه‌م چاپ كرایه‌وه‌. پاشان قۆناغی‌ سێ یه‌م له‌كارو بانگه‌واز هاته‌ كایه‌وه‌ كه‌ بریتی‌ بوو له‌ چۆنیه‌تی‌ په‌روه‌رده‌كردنی‌ نه‌وه‌كانمان و له‌ ساڵی‌ (1986) كتێبی‌ (په‌روه‌رده‌ له‌ ئیسلامدا)ی‌ چاپ كرد كه‌ تیایدا ڕێبازه‌كانی‌ ئیسلامی‌ بۆ په‌روه‌رده‌كردنی‌ ڕۆڵه‌كانی‌ تیادا خستبووه‌ ڕوو به‌ شێوه‌یه‌كی‌ ناوازه‌ی‌ ئاسان كه‌ بریتی‌ بوو له‌ وتووێژی‌ شانۆیی‌ یانه‌ له‌ نێوان مامۆستاو باوك و كوڕێك. كه‌ به‌ڕاستی‌ بووه‌ كه‌ته‌لۆكێك به‌ده‌ست فێر خوازان و ڕۆڵه‌كانی‌ ڕابوونه‌كه‌وه‌ بۆ پێگه‌یاندنیان.
پاش برینی‌ ئه‌و قۆناغه‌ش كه‌ به‌ڕاستی‌ گه‌یشتنی‌ ڕابوونه‌كه‌بوو به‌ قۆناغی‌ سه‌ركه‌وتن له‌ دوای‌ سه‌لمێنرانی‌ بوونی‌ خواو ڕاستی‌ و دروستی‌ ئیسلام و چۆنیه‌تی‌ په‌روه‌رده‌ كردنی‌ لاوان له‌سه‌ر ئیسلام پاشان قۆناغی‌ چۆنیه‌تی‌ به‌جێ هێنانی‌ په‌رستش هاته‌ كایه‌وه‌ هه‌ر بۆیه‌ جه‌نابی‌ مامۆستا له‌ ساڵی‌ (1986-1987) كتێبی‌ (خوا په‌رستی‌ له‌ ئیسلامدا) ی‌ خسته‌ به‌ر ده‌ستی‌ لاوانه‌وه‌و تیایدا گرنگی‌ په‌رستشی‌ خوای‌ له‌ به‌دیهێنه‌رو چۆنیه‌تی‌ ئه‌و په‌رستشه‌ی‌ خستبووه‌ ڕوو كه‌ ئه‌میش وه‌ك كتێبه‌كانی‌ تر،  بوو به‌ سومبولی‌ ده‌ستی‌ لاوانی‌ ڕابوون.
كاتێ قۆناغ گه‌یشته‌ كۆتایی‌ و بار ته‌قای‌ ئه‌وه‌ش دڕه‌نده‌یی‌ ڕژێم گه‌یشته‌ ترۆپكه‌ له‌ ناوه‌ڕاستی‌ مانگی‌ (5) ساڵی‌ (1987) مه‌شخه‌ڵدارانی‌ ڕابوون به‌ پێویستیان زانی‌ دوا فۆناغی‌ جیهادو به‌رگری‌ له‌ میلله‌تی‌ خۆیان ڕابگه‌یه‌نن ئه‌وه‌ بوو له‌ كۆچێكی‌ پڕ له‌ شكۆدا به‌ سه‌ركردایه‌تی‌ كردنی‌ جه‌نابی‌ مامۆستا مه‌لا عوسمان عبدالعزیز موفه‌سیرو پیری‌ ده‌عوه‌و جیهاد له‌ كوردستان به‌ره‌و كۆماری‌ ئیسلامی‌ ئێران ڕۆشتن كه‌ به‌ڕێز مامۆستا مه‌لا ئه‌حمه‌دیش یه‌كێك بوو له‌و شۆڕه‌ سوارانه‌ی‌ سه‌ره‌نجام له‌ دوای‌ چه‌ند ڕۆژێك پاش ئه‌وه‌ بزووتنه‌وه‌ی‌ ئیسلامی‌ له‌كوردستانیان ڕاگه‌یاندو به‌ڕێزیشی‌ بوو به‌ ئه‌ندامی‌ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ و ئیتر له‌وێوه‌ هه‌تا كۆچی‌ دوایی‌ به‌وه‌رگرتنی‌ چه‌ند پۆستی‌ جیاواز وه‌ك ئه‌ندامی‌ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ و به‌رپرسی‌ مه‌كته‌بی‌ فه‌توا، ئه‌ندامی‌ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ و به‌رپرسی‌ مه‌كته‌بی‌ ڕاگه‌یاندن، ئه‌ندامی‌ ده‌سته‌ی‌ كارگێڕی‌ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ و خۆش به‌ختانه‌ش جه‌نابی‌ مامۆستا له‌سه‌رداوای‌ به‌ڕێز ڕابه‌ری‌ گشتی‌ مامۆستا مه‌لا علی‌ عبدالعزیزو ڕاسپارده‌ی‌ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ سه‌رپه‌رشتی‌ پڕۆژه‌ی‌ یه‌كبونی‌ ئیسلامییان به‌ ئه‌و سپاردو سه‌ره‌نجام ئه‌و پرۆژه‌یه‌ له‌سه‌ر ده‌ستی‌ به‌ڕێزیان له‌گه‌ڵ بزووتنه‌وه‌ی‌ ڕاپه‌ڕین هاته‌ ئاراوه‌، وه‌ پاش لێكترازانیش به‌ڕێزی‌ زۆر به‌ په‌رۆشی‌ یه‌كبون و یه‌كڕیزی‌ موسوڵمانان بوو هه‌وڵی‌ زۆریشی‌ بۆدا، به‌ڵام ئه‌فسوس.
بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ پێشتر جه‌نابی‌ مامۆستا مه‌لا ئه‌حمه‌د جگه‌ له‌ سه‌رگه‌رمی‌ به‌كاری‌ بزووتنه‌وه‌و خه‌بات و شاخ ، زنجیره‌ی‌ ڕێنومایی‌ بۆ موجاهیدان ده‌نوسێ و له‌ چاپخانه‌ی‌ شه‌هیدانی‌ مه‌كته‌بی‌ ڕاگه‌یاندنی‌ بزووتنه‌وه‌ی‌ ئیسلامی‌ چاپ و بڵاو ده‌كرێته‌وه‌، هه‌روه‌ها له‌ گۆڤاری‌ النفیر دا بابه‌ته‌ به‌ پێزه‌كانی‌ بڵاو ده‌كرده‌وه‌و هه‌میشه‌ له‌ بواره‌ گرنگ و جێی‌ ده‌مه‌ قاڵه‌كاندا ڕاپرسی‌  به‌جه‌نابی‌ مامۆستا مه‌لا عوسمان عبدالعزیز ده‌كردو به‌ڕێزیشی‌ له‌ دوای‌ دیراسه‌ كردنی‌ بابه‌ته‌كه‌ی‌ په‌سه‌ند نامه‌ی‌ بۆ ده‌نوسی. وه‌ك له‌ نامیلكه‌ی‌ (گۆرانی‌ و مۆسیقا) له‌ به‌ر ڕۆشنایی‌ فه‌رموده‌دا، (حوكمی‌ چوونه‌ ناو په‌ر له‌مان و وه‌زاره‌ت، حوكمی‌ شه‌رع له‌ باره‌ی‌ ئافره‌تانی‌ مێرد وون بوو و بێ سه‌رو شوێن) و...هتد.
هه‌روه‌ها له‌سه‌رو به‌ندی‌ دروست بوونی‌ په‌رله‌مان و هه‌ڵبژاردنی‌ ئه‌ندامانی‌ په‌رله‌مان له‌لایه‌ن جه‌ماوه‌ره‌وه‌ بۆ نه‌كه‌وتنه‌ هه‌ڵه‌ی‌ هاوڵاتیان له‌ ڕوی‌ شه‌رعی‌ یه‌وه‌ نامیلكه‌ی‌ (ڕێزی‌ به‌یعه‌ت له‌ ئیسلامدا) ی‌ نوسی‌ و چاپ كرا كه‌تیایدا چونیه‌تی‌ ته‌شریع و حوكمی‌ ته‌شریع و هه‌ڵبژاردن و كێ ده‌بێت هه‌ڵبژێرێت و چ ده‌ستورێك هه‌ڵبژێرێت بۆ به‌ڕێوه‌ بردنی‌ ده‌وڵه‌ت.
به‌و جۆره‌ مامۆستا مه‌لا ئه‌حمه‌د جگه‌ له‌وه‌ی‌ له‌ ڕیزه‌كانی‌ بزووتنه‌وه‌دا له‌خزمه‌تی‌ جه‌ماوه‌ری‌ كوردو وڵاته‌كه‌ی‌ دا بوو به‌ نوسینه‌كانیشی‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندی‌ و ئاسوده‌یی‌ میلله‌ته‌كه‌ی‌ دا بوو.
دوا قۆناغی‌ ژیانی‌ كه‌ پیایدا تێ په‌ڕی‌ نوسینی‌ ته‌فسیری‌ قورئانی‌ پیرۆز بوو به‌ زمانی‌ شیرینی‌ كوردی‌ به‌ كورتی‌ و به‌ پوختی‌ كه‌ له‌ ساڵی‌ (1993)دا ده‌ستی‌ به‌ نوسینی‌ كردو له‌ ساڵی‌ (2005)دا كۆتایی‌ پێ هێناو به‌ڵام  ئه‌فسوف مامۆستا به‌ چاوی‌ خۆی‌ به‌چاپكراوی‌ نه‌یبینی‌، به‌ڵام ئه‌و بۆ ڕۆڵه‌ و نه‌وه‌ی‌ میلله‌ته‌كه‌ی‌ نوسی‌ و انشا‌و الله ده‌بێته‌ سمبولێ‌ ده‌ستی‌ لاوانی‌ میلله‌ته‌كه‌ی‌ بۆ ڕێگه‌ی‌ به‌خته‌وه‌ری‌. وه‌ مامۆستا خاوه‌نی‌ 9 منداڵه‌ به‌ناوه‌كانی‌ (فاروق و عيرفان و سومه‌یه‌و نوسه‌یبه‌و هوداو سوهه‌یب و محمد و كۆچه‌رو هه‌دیه‌..) سوپاس بۆخوا جێ ده‌ستیان دیاره‌ له‌ بلاَوكردنه‌وه‌ی‌ به‌رهه‌مه‌كانی‌ مامۆستادا..

ڕۆحت هه‌میشه‌ شاد و ئاسووده‌بێت و به‌ یارمه‌تی‌ خوا به‌ هه‌میشه‌ ڕێگاكه‌ت به‌ر ناده‌ین .

2262 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌

ناو:
 
کۆمێنت:
 




وتار و سروود
وتاری هه‌ینی مامۆستا مەلا تاهیر بامۆكی به‌ ڤیدیۆ (پێشوازی ڕه‌مه‌زان و ئامۆژگاری و داواكاری‌) چەمکی ئەنفال لە نێوان ستەمکار و ستەملێکراودا مێژووی بزووتنه‌وه‌ی ئیسلامی له‌زاری مێزه‌ره‌ سپیه‌كانه‌وه‌ سەفەری بەفر " شەهید خدر كۆساری "
مافی کۆپی کردنی پارێزراوه‌ بۆ ماڵپه‌ری باسک نێت - 2012
Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure